Dünya deniz taşımacılığı sektörü 2025 yılının ikinci yarısına girerken ciddi bir türbülans sürecinden geçiyor. Küresel taşımacılığın omurgasını oluşturan konteyner taşımacılığı, arz-talep dengesizliği, jeopolitik gerilimler, korumacı ticaret politikaları ve ekonomik yavaşlamanın etkisiyle zorlu bir dönem yaşıyor.
Drewry tarafından yayımlanan Dünya Konteyner Endeksi (WCI), 2025’in ilk 7 ayında yaklaşık yüzde 40 oranında gerileyerek sektörün karşı karşıya olduğu daralmayı ortaya koydu. Ocak ayında 4.000 dolara yaklaşan 40’lık konteyner başına navlun fiyatı, temmuz ortasında 2.499 dolara kadar düştü. Küresel uzmanlar, yılın ikinci yarısında bu düşüş eğiliminin daha da hızlanabileceğini öngörüyor.
ABD-Çin gerginliği navlundaki düşüşte belirleyici etken
Ekonomim’den Aysel Yücel’in haberine göre, navlundaki bu sert düşüşte, ABD’nin Çin ile yürüttüğü ticaret politikalarının önemli rol oynadığı vurgulanıyor. ABD Başkanı Donald Trump’ın Çin ürünlerine yönelik gümrük vergilerini geçici olarak askıya alması, yılın ilk yarısında kısa süreli bir toparlanma yaratsa da, bu ateşkesin sona ermesiyle birlikte denizcilik şirketleri rotalarını yeniden düzenlemeye başladı. Özellikle Transpasifik hatlarda kapasite kısıtlamaları gündeme gelirken, taşıyıcılar bazı seferleri iptal ederek arz fazlasını dizginlemeye çalışıyor.
Lojistik analiz şirketi Xeneta’nın verilerine göre, 1 Haziran’dan bu yana Asya’dan ABD’nin batı ve doğu kıyılarına giden konteynerlerin ortalama spot fiyatlarında yüzde 50’yi aşan düşüşler kaydedildi. Bu tablo, navlun piyasasında ciddi bir daralma yaşandığını gösteriyor.
Gemi siparişlerinde tarihi düşüş
Deniz Ticaret Odası (DTO) Başkanı Tamer Kıran, ağustos ayı meclis toplantısında yaptığı değerlendirmede küresel deniz taşımacılığı sektörünün karşı karşıya olduğu bu zorluklara dikkat çekti. Kıran, 2025’in ilk yarısında, 1000 GT ve üzeri gemilerde yeni inşa siparişlerinin bir önceki yılın aynı dönemine göre adet bazında yüzde 63,8, DWT bazında ise yüzde 57,9 azaldığını açıkladı.
Bu gelişmelerin doğal bir sonucu olarak yeni gemi inşa fiyatlarında da düşüş yaşandı. Özellikle dünyanın en büyük gemi üreticisi Çin bu durumdan olumsuz etkilendi. Çin’in yeni gemi inşa sözleşmeleri, 2025’in ilk yarısında yıllık bazda yüzde 69,6 oranında azaldı.
Jeopolitik riskler yön değiştiriyor
Taşımacılık rotalarında da ciddi değişimler gözleniyor. Yemenli Husi milislerinin saldırıları nedeniyle taşıyıcılar Kızıldeniz rotasından uzaklaşarak daha uzun ve dolaylı rotalara yöneliyor. Bazı operatörler ise ABD limanlarına uğramadan alternatif limanları tercih ederek hem güvenlik hem de vergi yüklerinden kaçınmaya çalışıyor. Bu rota değişiklikleri fazla gemi kapasitesinin bir kısmını emerek navlun fiyatlarındaki düşüşü sınırlı da olsa frenliyor.
Veson Nautical denizcilik analisti Jarl Milford, yılın ikinci yarısında yeni gemilerin pazara girmesiyle birlikte fiyatlarda istikrarlı bir düşüş yaşanacağını belirtirken, “Gümrük vergisi politikaları, ticaret savaşları ve küresel ekonomik durgunluk gibi faktörler baskıyı daha da artıracak” ifadelerini kullandı.
Lojistik devi DHL de yılın başında Asya’dan Kuzey Amerika’ya yönelik trafikte yaşanan artışın yaz aylarında tersine döndüğünü açıkladı. DHL Global Forwarding Asia Pacific CEO’su Niki Frank, “Taşıyıcılar Transpasifik rotalarda erken kazançlar elde etmek için kapasiteyi artırdı ancak talep yavaşlayınca arz fazlası belirginleşti” dedi.
Koster piyasası sınırlı toparlanma sinyali veriyor
Diğer yandan, Türkiye’nin ithalat talebinin artması koster piyasasında sınırlı bir hareketlenmeye neden oldu. Navis Danışmanlık Koordinatörü Engin Koçak, nehir-deniz tipi koster taşımacılığında yük hacminin artmasıyla navlunlarda kısmi bir yükseliş yaşandığını belirtti.
Koçak’ın verdiği bilgilere göre, Azov-Marmara rotasında 3.000 ton buğday yükü için navlunlar ton başına 23-24 dolara çıkarken, Rostov-Mersin rotasında bu rakam 40-41 dolara ulaştı. Ancak Karadeniz bölgesinde, özellikle Ukrayna ve Rusya çıkışlı yüklerde hâlen ciddi bir tedirginlik ve çekimserlik söz konusu.
